Shashtika Shali Sweda - Shlokas with References

1. Definition of Swedana (Charaka Samhita, Sutra Sthana 22/12)

स्तम्भ गौरव शीतघ्नं स्वेदनं स्वेद कारकम्। Stambha gaurava sheetaghnam swedanam sweda kaarakam।

2. Pinda Sweda Category (Ashtanga Hridayam, Sutra Sthana 17)

3. Samyak Swinna Lakshana - Signs of Proper Swedana (Charaka Samhita, Sutra Sthana 14/15)

शीतशूलव्युपरमे स्तम्भगौरवनिग्रहे। सञ्जाते मार्दवे स्वेर्दे स्वेदितादवरं मतम्।।१५।। Sheeta-shula-vyuparame stambha-gaurava-nigrahe। Sanjate mardave swede sveditadavaram matam।।15।।

4. Samyak Swinna & Atiswinna Lakshana (Sushruta Samhita, Chikitsa Sthana 32)

स्वेदस्रावो व्याधिहानिर्लघुत्वं शीतादातत्वं मार्दवं चातुरस्य। सम्यक्स्विन्नस्य लक्षणं प्राहुरेतकस्मिन्मध्याक्स्वन्ते व्यत्ययेऽतरेव।।२५।। Su Ch 32

Sweda sravo vyadhi hani laghutvan sheetadatvam mardavham chaturasya। Samyaksvinnasya lakshanam prahur...

5. Aswinna (Inadequate) Lakshana (Charaka Samhita, Sutra Sthana 14)

स्वेदानिवृत्तिर्व्याधेरयोगलक्षणमुक्तं भवतीनति योगलक्षणाभिभाविमुद्भा वीयम्।।१५।। Ca.Su 14 (Chakrapani)

6. Atiswinna (Excessive) Lakshana (Sushruta, Chikitsa Sthana 32-33)

वपिप्रकोपो मूर्च्छाद् च शरीरसिं तृषा। रोहिः स्वरांगरौद्रल्यमनतक्स्वन्निस्य लक्षणम्।।१३।। Vapiprakopo murchhad cha shareeram trishna| Rohih svarangraroudralyam...।।

7. Properties of Shashtika Shali (Ashtanga Hridayam, Sutra Sthana - Ahara Varga)

निस्निग्धो ग्राहि लघुः स्वादु त्रिदोषघ्नो निथिरो हिमः। षष्टिकः कृष्टहेष्ठो गौरासितगौरतः।। Nisnigdho grahi laghuh svadu tridoshghno sthiro himah। Shashtikah krishtheshto gaura asita-gauratah।।

8. Brihmana Ahara - Therapeutic Use Reference (A.H.)

संयोगाद्युनचपितदैः साभ्यगो व्वतिसन्नान्नहनितान्नतेहनित्वम्। Brihmanaa ahara - Shashtika Shali, Godhuma (wheat), Mudga (green gram), Mamsa (meat), Ghrita (ghee)...

Summary Table of Key Shlokas and References

Key Classical References (Full Citations)

1. Charaka Samhita, Sutra Sthana, Ch. 14, Verses 16-24 - Ed. Trikamji YT. Varanasi: Chaukhamba Sanskrit Sansthan; 2018. p. 180
2. Ashtanga Hridayam, Sutra Sthana, Ch. 17, Verses 21-27 - Ed. Paradakara HS. Varanasi: Chaukhamba Sanskrit Sansthan; 2016. p. 193
3. Sushruta Samhita, Chikitsa Sthana, Ch. 32 - Ed. Yadavji Trikamji. Varanasi: Chaukhamba Sanskrit Sansthan
4. Ashtanga Hridayam, Sutra Sthana, Ch. 6/7 (Ahara Varga) - Ed. Paradakara. Varanasi: Chaukhamba Sanskrit Sansthan. p. 70

Shashtika Shali Sweda - Key Shlokas with References

1. Definition of Swedana

स्तम्भगौरवशीतघ्नं स्वेदनं स्वेदकारकम्। Stambha gaurava sheetaghnam swedanam sweda kaarakam।

2. Samyak Swinna Lakshana (Signs of Proper Sudation)

शीतशूलव्युपरमे स्तम्भगौरवनिग्रहे। संजाते मार्दवे स्वेदे स्विन्नमित्यभिधीयते।। Sheeta-shula vyuparame stambha-gaurava-nigrahe। Sanjate mardave swede svinnamityabhidheeyate।।

3. Aswinna Lakshana (Inadequate Sudation)

स्वेदानिवृत्तिरयोगलक्षणम् - शीतशूलानुपरमः, स्तम्भगौरवम्, अमार्दवम्, अस्वेदः, व्याधिरनुपशमः।

4. Atiswinna Lakshana (Excessive Sudation)

वातपित्तप्रकोपश्च मूर्च्छा दाहस्तृषा ज्वरः। भ्रान्तिः श्वासांगसादश्च अतिस्विन्नस्य लक्षणम्।। Vatapittaprakopashcha murcha dahastrishaa jvarah। Bhrantih shvasangasadashcha atisvinnasya lakshanam।।

5. Properties of Shashtika Shali

स्निग्धो ग्राही लघुः स्वादुस्तृदोषघ्नः स्थिरो हिमः। षष्टिकः श्रेष्ठतो धान्यः गौरासितगौरतः।। Snigdho grahi laghuh svaadus tridoshaghna sthiro himah। Shashtikah shresthato dhaanya gaura asita-gauratah।।

6. Pinda Sweda Method

Quick Reference Summary

PART A — Patra Potli Sweda (Patra Pinda Sweda)

1. Classification

• Uses medicinal leaves (Patra) as the bolus material
• Indicated mainly in Vata-Kapha dominant conditions

2. General Pinda Sweda Definition (A.H. Su. 17)

पत्र पिण्ड स्वेद: — पत्राणि औषधीयानि तैलेन भृष्टानि पोटलीषु बद्ध्वा स्वेदनम्। Patra Pinda Sweda — Patraani aushadheeyaani tailena bhrshtaani potalishu baddhva svedanam।

3. Dravyas (Leaves used)

एरण्ड निर्गुण्डी धत्तूर अर्क तगर शिग्रु पत्राणि। Eranda, Nirgundi, Dhattura, Arka, Tagara, Shigru patraani।

4. Swedana Definition (applicable to both)

स्तम्भगौरवशीतघ्नं स्वेदनं स्वेदकारकम्। Stambha gaurava sheetaghnam swedanam sweda kaarakam।

5. Indications of Patra Pinda Sweda

संधिशूलं गृध्रसी च कटिग्रह अर्दित पक्षवध। Sandhishoola, Gridhrasi, Katigrah, Ardita, Pakshavadha।

6. Samyak Swinna Lakshana (Proper Sudation Signs)

शीतशूलव्युपरमे स्तम्भगौरवनिग्रहे। संजाते मार्दवे स्वेदे स्विन्नमित्यभिधीयते।। Sheeta-shula vyuparame stambha-gaurava-nigrahe। Sanjate mardave swede svinnamityabhidheeyate।।

7. Atiswinna Lakshana (Excessive Sudation)

वातपित्तप्रकोपश्च मूर्च्छा दाहस्तृषा ज्वरः। भ्रान्तिः श्वासांगसादश्च अतिस्विन्नस्य लक्षणम्।। Vatapittaprakopashcha murcha daha-trishna-jvarah। Bhrantih shvasa-anga-sadashcha atisvinnasya lakshanam।।

PART B — Shashtika Shali Pinda Sweda (Njavara Kizhi)

1. Properties of Shashtika Shali

स्निग्धो ग्राही लघुः स्वादुस्त्रिदोषघ्नः स्थिरो हिमः। षष्टिकः श्रेष्ठतो धान्यः गौरासितगौरतः।। Snigdho grahi laghuh svaadus tridoshaghna sthiro himah। Shashtikah shreshthato dhaanya gaura asita-gauratah।।

2. Procedure — Pinda Sweda Classification

षष्टिकशाल्यन्नं बलामूलकषायसिद्धं क्षीरेण सह पक्त्वा पिण्डान् बद्ध्वा स्वेदयेत्। Shashtika-shali annam Bala-mula-kashaya-siddham kshirena saha paktva pindan baddhva svedayet।

3. Brihmana Property Reference

षष्टिकं गोधूमो मुद्गो मांसं घृतं च बृंहणम्। Shashtikam godhuma mudgo mamsam ghritam cha brimhanam।

4. Samyak Swinna (same reference as above)

स्वेदस्रावो व्याधिहानिर्लघुत्वं शीतादातत्वं मार्दवं च। सम्यक्स्विन्नस्य लक्षणम्।। Sweda-sravo vyadhi-haani laghutvan sheetadatvam mardavam cha। Samyak-svinnasya lakshanam।।

5. Indications of SSPS

अर्दित पक्षवध मन्याग्रह सर्वांगवात। अपस्मार मूढगर्भ बालानाम् बलवर्धनम्।। Ardita, Pakshavadha, Manyagraha, Sarvangavata, Apasmara, Moodagarbha, children's strength building.

Comparison at a Glance

Common Shlokas for Both Procedures

VAMANA in TAMAKA SHWASA (Bronchial Asthma)

PART 1 — Definition & Nature of Tamaka Shwasa

1. Definition of Tamaka Shwasa

प्रतिलोमं च वायुः स्यात् घुर्घुरकं सशब्दश्वासम्। तमकः प्रतमश्चैव श्लेष्मसम्भवलक्षणः।। Pratilomam cha vayuh syat ghurghurakam sashwasam। Tamakah pratamashchaiva shleshmabhava lakshanah।।

2. Samprapti (Pathogenesis) — Dosha Involvement

प्राणवहस्रोतसि विकृते श्लेष्मेण सह वायुः प्रतिलोमगतिः। Pranavaha srotasi vikrite shleshmena saha vayuh pratiloma gatih।

3. Lakshanas (Signs & Symptoms)

घुर्घुरकं विशेषेण रात्रौ च प्रतमश्चैव। शीतद्वेषः प्रसेकश्च पीनसश्च विशेषतः।। Ghurghurakam visheshena ratrau cha pratamashchaiva। Sheetadvesh prasekashcha pinasashcha visheshatah।।

PART 2 — Vamana as Chikitsa

4. Vamana — Primary Treatment in Tamaka Shwasa

श्वासे कासे वमनं श्रेष्ठं कफे चोर्ध्वभागे स्थिते। Shwase kase vamanam shreshtham kaphe cha urdhvabhage sthite।

5. Vamana in Tamaka Shwasa — Direct Reference

तमके कफसम्भवे वमनं हितम्। Tamake kaphasambhave vamanam hitam।

6. General Vamana Yoga for Shwasa-Kasa

मदनफलसिद्धं क्षीरं वमनार्थं प्रयोजयेत्। Madanaphala siddham kshiram vamanartham prayojayet।

7. Vamana Yoga (Dravyas) for Tamaka Shwasa

यष्टीमधु मदनफल वचा सैन्धव एला। वमनार्थं श्वासकासे योज्यम्।। Yashtimadhu, Madanaphala, Vacha, Saindhava, Ela — vamanartham shwas-kase yojyam।।

• Yashtimadhu (Licorice) — Kapha nissaraka
• Madanaphala — chief Vamana drug
• Vacha (Acorus calamus) — Kapha-Vata shamaka
• Saindhava (Rock salt) — Srotoshodhaka
• Ela (Cardamom) — Shwasahara

PART 3 — Poorvakarma before Vamana

8. Snehana (Internal Oleation) before Vamana

स्नेहनं स्वेदनं चैव पूर्वकर्म प्रचक्षते। Snehanam svedanam chaiva poorvakarma prachakshate।

9. Snehapana Yoga in Shwasa

व्योषसिद्धं घृतं पाययेत् शोधनार्थम्। Vyosha-siddham ghritam payayet shodhanaartham।

PART 4 — Vamana Procedure

10. Vamana Vidhi

वमनार्थी योग्यः स्निग्धः स्विन्नश्च वमनौषधं पिबेत्। Vamanarthi yogyah snigdhah svinnashcha vamanoushadham pibet।

11. Samyak Vamana Lakshana (Signs of Proper Emesis)

पित्तदर्शनं वमने सम्यग्वान्तस्य लक्षणम्। लघुत्वं हृदये शुद्धिः श्वासस्य च निवृत्तिः।। Pittadarshanam vamane samyagvaantasya lakshanam। Laghutvan hridaye shuddhi shwasasya cha nivrittih।।

12. Vega Count in Samyak Vamana

अष्टौ वेगाः सम्यग्वामनं, षट् मध्यमं, चत्वारो हीनम्। Ashtau vegah samyag-vamanam, shat madhyamam, chatvaro heenam।

• 8 vegas = Samyak (proper) Vamana
• 6 vegas = Madhyama (moderate)
• 4 vegas = Heena (insufficient)

13. Atiyoga (Excessive Vamana) Lakshana

मूर्च्छा भ्रमः तृष्णा दाहः क्लमः अतिवामने। Murcha bhramah trishna dahah klamah ativamane।

PART 5 — Paschatkarma (Post-Vamana Care)

14. Samsarjana Krama (Post-Vamana Diet)

वमनानन्तरं क्षुत्तृष्णे त्यक्त्वा लघ्वाहारमाचरेत्। Vamanananntaram ksuttrishne tyaktva laghvaahaaraamaacharet।

PART 6 — Contraindications of Vamana in Shwasa

15. Vamana Contraindications

अति कृश अति वृद्ध बाल गर्भिणी हृद्रोगे वमनं वर्जयेत्। Ati krishna, ati vriddha, bala, garbhini, hridroge vamanam varjayet।

Quick Reference Table

Abbreviations: Ch. = Charaka Samhita | A.H. = Ashtanga Hridayam | Su. = Sutra Sthana | Chi. = Chikitsa Sthana | Kalpa = Kalpa Sthana

What's covered in the PDF (7 Parts):